BELİRSİZ ALACAK DAVASI

BELİRSİZ ALACAK DAVASI

KANUNİ DÜZENLEME

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu madde 107’de yer alan düzenlemeye göre;

(1) Davanın açıldığı tarihte alacağın miktarını yahut değerini tam ve kesin olarak belirleyebilmesinin kendisinden beklenemeyeceği veya bunun imkânsız olduğu hâllerde, alacaklı, hukuki ilişkiyi ve asgari bir miktar ya da değeri belirtmek suretiyle belirsiz alacak davası açabilir.

şeklinde belirsiz alacak davası tanımlanmıştır. Madde metninde yer aldığı üzere davanın açıldığı tarihte alacak miktarının ‘tam ve kesin’ olarak belirlenemeyeceği veyahut bu alacak miktarının belirlenmesinin ‘imkansız’ olduğu hallerde belirsiz alacak davası açılmasından söz edilebilecektir. Belirsiz alacak davalarının açılma nedenleri de çeşitlidir. Bu tür davalar yüksek yargılama giderlerinden kurtulmayı sağlar. Ayrıca yanlış veya eksik talepte bulunma ihtimalini ortadan kaldırır. Bu tür davalar genel niteliği itibari ile bir eda davası olarak görülse de genel eda davalarına kıyasla istisnai nitelikte davalardır.

6100 sayılı H.M.K.’nun 107. maddesinde düzenlenen belirsiz alacak davası, özellikle zararın baştan belirlenemediği ancak bir incelemeden sonra zararın tam olarak tespitinin mümkün olduğu tazminat taleplerinde söz konusu olur. Alacaklının böylesi bir davayı açabilmesi için alacağının miktarını tam ve kesin olarak belirlemesinin objektif olarak mümkün olmaması gerekir. Alacak miktarı biliniyorsa ya da bilinebilecek durumda ise böyle bir dava açılamaz. Çünkü bu durumda her davada arandığı gibi hukuki yarar aranacak olup alacak miktarının biliniyor ya da bilinebilecek olması halinde davacının hukuki yararından söz edilemez.[1]

BELİRSİZ ALACAK DAVASI AÇILABİLME KOŞULLARI

A.    ALACAK MİKTARININ TAM VE KESİN BİLİNEMEMESİ

Belirsiz alacak davası şartlarından biri alacaklının dava açacağı miktarı tam ve kesin olarak bilmemesidir. Alacaklı açısından alacağın miktarı tam ve kesin olarak belirlenemez özellikte olması gerekir ya da alacak miktarının objektif olarak belirlenmesi imkânsız olmalıdır. Talep sonucunun belirlenebilmesinin davacıdan beklenemeyecek olması da gerekir.

B.    HUKUKİ İLİŞKİNİN SOMUT OLARAK BELİRTİLMESİ

Belirsiz alacak davası açmak isteyen davacının hukuki ilişkiyi somut olarak belirtmesi gerekir. Bu nedenle de davacının sunacağı dava dilekçesinin eksiksiz ve tam olarak hazırlanması önem arz eder. Koşullar oluşmadan açılacak olan belirsiz alacak davaları ile ilgili olarak mahkemenin davanın reddine karar verebilmesi söz konusu olur. 

C.    DAVA DİLEKÇESİNDE TALEP SONUCUNUN YER ALMASI

Dava dilekçesinde yer alması gereken zorunlu unsurlardan biri talep sonucudur. Hâkimin karar vermesi talep sonucuna göre olurken talepten fazlasına ya da farklı bir sonuca hükmetmesi söz konusu olmamaktadır. Belirsiz alacak davalarında amaç dava başlangıcında alacağını tam ve eşiksiz olarak belirleyemeyen alacaklının yüksek yargılama giderlerine maruz kalmasını engellemektir.

Belirsiz alacak davası aracılığı ile davacının alacağı tahkikat aşamasında belirlenir ve bu durumda alacaklının talep etmesine fırsat yaratarak yüksek mahkeme giderlerine maruz kalmayı engeller. Bu tür bir davanın sağladığı avantajlardan biri de davacının yanlış ya da düşük talepte bulunmasının önüne geçmektir.

BELİRSİZ ALACAK DAVASI UNSURLARI

A.    BELİRSİZ ALACAK DAVASI DAVA DİLEKÇESİ

Belirsiz alacak davası söz konusu ise alacaklı alacağın tamamını dava eder. Davacı karşı tarafın verdiği bilgiler ve yapılan tahkikatlar doğrultusunda alacağın miktarı tam ve kesin olarak belirlenmesi mümkün hale geldiğinde talebini artırmalıdır. Alacağın miktarının tam ve kesin olarak belirlenebilmesi işlemi mahkeme tarafından yapılır.

Belirsiz alacak davası niteliği gereği istisnai bir dava türü olmakla davasını belirsiz alacak davası olarak açan kişi bunu açıkça dilekçesinde belirtmelidir. Her ne kadar 30.10.2014 tarihli duruşmada davacı vekili “davamız belirsiz alacak davasıdır” şeklinde beyanda bulunmuş ise de; davanın türünün bu şekilde değiştirilmesine imkân bulunmamaktadır. Sonuç itibariyle davanın kısmi dava şeklinde açıldığı sabittir.[2]

Mahkeme tarafından alacağın miktarı tam ve kesin olarak belirlenebildiği an hâkim alacaklıya iki haftalık bir süre verir. Bu süre davacıya talebi belirleyebilmesi için tanınır. Bunun yanında alacağın miktarı tam ve kesin olarak belirlenemediğinde dava talebe bağlı olarak belirtilen miktar ve değer üzerinden görülür ve buna bağlı olarak karar verilir. Belirsiz alacak davası [3]dava dilekçesi hazırlanırken hukuki açıdan uygunluk gerekir. Bunun için tam ve eksiksiz olarak bilgilere yer verilmesi istenir.

Diğer taraftan belirsiz alacak davasını açan davacı, alacağı belirlenebilir hâle geldikten sonra kesin talep sonucunu mahkemeye bildirecektir. Talep sonucunun kesin olarak belirlenmesi genellikle geçici talep sonucunun artırılması şeklinde olacaktır. Kanun talep sonucunun artırılmasına açıkça izin verdiğinden, ayrıca karşı tarafın iznine veya ıslah yoluna başvurmasına gerek bulunmamaktadır. Davacı tarafça talep sonucunun kesinleştirilmesi üzerine geçici talep sonucu değil, kesin talep sonucu esas alınmalıdır. 3

Belirsiz alacak davalarında davacı vekiline kesin talep sonucunu belirtmek üzere süre verilmesi zorunludur.(…)                                                                                                         

Somut uyuşmazlıkta dava belirsiz alacak davası türünde açılmış, 10.07.2018 tarihli celsede davacı vekili tarafından alacak miktarlarını belirlemek amacıyla süre talep edildiği halde mahkemece davacı tarafa geçici talep sonucunu kesin talep sonucuna dönüştürmesi için süre verilmediği anlaşılmış olup, belirsiz alacak davasında alacağın tamamı dava konusu yapıldığı ve belirsiz alacak davasına konu edilen alacaklar bakımından ek dava açılamayacağı düşünüldüğünde, mahkemece HMK. m. 107 uyarınca davacı vekiline kesin talep sonucunu belirtmesi için süre verilmemesi hukuki dinlenilme hakkının kısıtlanmasına yol açar. Davacıya geçici talep sonucunu kesin talep sonucuna dönüştürmesi için süre verilerek sonucuna göre karar verilmelidir. Eksik inceleme ile sonuca gidilmesi hatalı olup bozmayı gerektirmiştir.[4]

Davayı açan taraf dava dilekçesinde alacağını tam olarak belirtmemekle birlikte talep ettiği en az miktara yer vermelidir. Davacı dilekçesinde talep ettiği en az miktarı yazarken bunun yanına talep edeceği en fazla miktarı ilave etmesine gerek yoktur. Davacının ileri sürdüğü talep sonucu geçicidir.

Hükmedilecek miktar açısından ise hâkimin takdirine bu durumu bırakmak söz konusu olamamaktadır. Davacı mahkeme sürerken talep sonucunu kesin olarak belirlemek zorundadır. Mahkeme yargılama giderlerine hükmedebilmek için ve hüküm verilmesi durumunda hükme karşı kanun yollarına başvuru yapılabilmesi açısından buna gerek duyar. Davacı tahkikat bitimine kadar talep sonucunu belirlemediğinde bu defa mahkeme dilekçede yer alan asgari ya da geçici talep sonucunu dikkate alarak hüküm verebilir.

Dava dilekçesinde yer verilen asgari miktar istenildiği gibi belirlenebilen bir miktar değildir. Davacı dava dilekçesinde talep sonucunu tam olarak belirtmese de talep sonucunun dayanacağı vakıaları tam ve eksiksiz olarak belirtmek zorundadır. Hukuk Muhakemeleri Kanunu uyarınca ön inceleme duruşmalarında tarafların dilekçelerinde yer verdikleri talepler incelenir.

Belirsiz alacak davalarındaki belirsizlik tahkikat boyunca sürer. Tahkikatın sonuna kadar devam eden bu belirsizlik davacının tahkikatın sonunda talep sonucunu mahkemeye bildirmesi ile sonlanır.

B.    BELİRSİZ ALACAK DAVASI ZAMANAŞIMI

Belirsiz alacak davası açan alacaklı açısından alacağın tam ve kesin olarak belirlenemiyor olması gerekir. Belirsiz alacak davası açan davacının avantajlarından biri de yanlış talepte bulunma riskinin ortadan kalkmasıdır. Bu sayede alacaklı düşük talepte bulunma riskini bertaraf etmiş olur. Belirsiz alacak davasında kısmi davanın ardından talep sonucu artırılabilir. Bu durum zamanaşımı süresinin dolma riskini de gidermektedir.

Belirsiz alacak davasının düzenlenme nedeni, davacının dava açarken alacağının tümü için dava açmak istediği hâlde, alacağının miktarını belirlemesi imkânsız veya kendisinden beklenemeyecek olmasıdır. Davacının belirsiz alacak davası açarken amacı alacağının tümünü dava etmek ve tümü hakkında karar verilmesini sağlamaktır. Kısmî dava açmakta olduğu gibi, alacağının bir kısmını dava etmek değildir. Dava dilekçesinde belirttiği talep sonucu da geçicidir, dava açarken asıl amacı alacağının belirlenir belirlenmez bu miktar üzerinden karara bağlanmasıdır. Belirsiz alacak davasında davacıya alacağını belirlemesinin imkânsız veya kendisinden beklenemeyecek olduğu istisnai bir durumda böyle bir dava açma olanağı tanınmıştır. Kanun koyucu alacağın belirlenmesinin imkânsız veya kendisinden beklenemeyecek durumda olması hâlinde belirsiz alacak davası açma imkânı tanıdığına göre, böyle bir davanın sonuçlarının da amaca uygun olarak değerlendirilmesi gerekir. Bu nedenle talep sonucu hangi tarihte kesin olarak belirtilirse belirtilsin, dava açıldığı tarihte kesin talep sonucu miktarınca zamanaşımı süresi kesilmiş sayılmalıdır.[5]

Zamanaşımı süresinin kesilmesi belirsiz alacak davası açıldığında tüm alacak için kesilir. Bu durumda da davacının belirleyemediği alacağına yönelik olarak zamanaşımına uğrama riski ortadan kalkar. Belirsiz alacak davalarında alacaklı dava açacağı zaman talep sonucunu tam olarak belirleyemeyebilir. Maddi ve manevi tazminat davaları söz konusu ise bu durum daha da netlik kazanır. Davacı maddi ve manevi tazminat davası açacağı zaman alacağın miktarını tam olarak belirleyemez.

Belirsiz alacak davasında zamanaşımı süresi alacağın tamamı için davanın açıldığı tarihten itibaren kesilmekte yine temerrüd sebebiyle faiz talebi de davanın açıldığı tarihten itibaren istenebilmektedir. Alacağın geri kalan kısmının talep edilebilmesi için ise davalı tarafın iznine veya ıslah yoluna başvurulmasına gerek bulunmamaktadır.[6]

Belirsiz alacak davası ile bu soruna çözüm bulunur. Alacaklı dava dilekçesinde alacağını belirlemez bunun yerine dava açarken belirleyebileceği miktarı talep eder. Mahkeme sırasında geri kalan kısmın tahkikata bağlı olarak incelemenin sonuçlanması ile birlikte yasal süresi içinde belirlenebilme imkânı bulunur. Belirsiz alacak davasında alacaklının menfaati esas alınarak hareket edilir. Davalı tarafın savunma haklarını kısıtlayan bu durum sebebi ile koşulların sağlanmadığı durumlarda belirsiz alacak davası açılamamaktadır.

Belirsiz alacak davasının mahkemeden talep edilen hukuki korunmaya bağlı olarak bir tür eda davası olduğu ifade edilebilir. Bu davalar söz konusu olduğunda davacı bir şeyin verilmesini istemektedir. Davacı davalının bir edaya mahkûm edilmesini istediğinden dolayı bu davalar bir eda davası olarak değerlendirilebilir. Bunun yanı sıra belirsiz alacak davalarının eda davalarından ayrılan yönü dava dilekçesinde yer verilen talep sonucu ile ilgilidir.

Talep sonucu asgari bir miktar dışında kesin olarak belirlenemediğinden eda davalarından bu davalar ayrılır. Belirsiz alacak davalarında davacı davayı açarken miktarını belirleyemediği bir alacak için ödeme yapılması talebinde bulunmaktadır. Bu talep geçici talep sonucu olarak kabul edilir. Davacıya ait bu talep sonucu daha sonra kesin talep sonucuna dönüşebilir ve miktarı da artırılabilir.

 C.    BELİRSİZ ALACAK DAVASI FAİZ BAŞLANGIÇ SÜRESİ

Belirsiz alacak davalarında faiz başlangıç tarihi olarak davanın açıldığı tarih esas alınır. Davaya bağlı olarak ileride belirlenecek olan tam ve kesin miktar dâhil olmak üzere tüm alacak davasına yönelik olarak dava açılış tarihi başlangıç kabul edilir. Alacaklı tarafın dava açmadan önce temerrüde düşmüş olması halinde faiz başlangıcı olarak temerrüt tarihi kabul edilir. Kıdem tazminatı söz konusu olduğunda açılan belirsiz alacak davalarında kıdem tazminatını ilgilendiren faiz başlangıcı işten çıkış tarihi olarak kabul edilmektedir.

Somut olayda, dava dilekçesinde dava konusu alacakların miktarlarının belirlenemediği gerekçesiyle asgari miktarlar gösterilmek suretiyle HMK’nın 107. maddesi kapsamında dava açılmış, davacı vekili tarafından 13.01.2014 tarihli bilirkişi raporundan sonra sunulan 16.04.2014 tarihli dilekçe ile de dava konusu talepler artırılmıştır.

Dava dilekçesi ile 16.04.2014 tarihli dilekçeden açıkça anlaşıldığı üzere dava belirsiz alacak davası olarak açılmıştır. Bu durumda dava belirsiz alacak davası olduğuna göre, bu davanın açılması ile doğacak olan maddi ve şekli hukuk sonuçlarının (zamanaşımının kesilmesi ve diğerleri) bu dava için de geçerli olması gerekeceğinden mahkemece talep artırım dilekçesi ile artırılan miktarlar dâhil olmak üzere ihbar tazminatı, ikramiye, fazla çalışma ile ulusal … ve genel tatil ücreti alacakları tutarının tamamına dava tarihinden itibaren faiz işletilmesi doğru bulunmuştur.[7]

SONUÇ OLARAK;

Belirsiz alacak davası açılabilmesi için talep sonucunun miktar bakımından belirlenmesi imkânsız ya da davacıdan beklenemeyecek durumda olmalıdır. Alacaklının hukuki ilişkiyi somut olarak ortaya koyması da aranan koşullardan biridir. Bunun yanı sıra alacaklının hazırlanacak dava dilekçesinde geçici talep sonucuna yer vermesi gerekir.

Belirsiz alacak davası açıldığında alacaklı açısından alacağın miktarı veya değeri dava açıldığı tarihte tam olarak belirlenemiyor demektir. Bu durumda alacaklı asgari bir miktar veya değer belirtmek sureti ile dava açar. Dava açan taraf hukuki ilişkiden doğan alacağın miktarını asgari olarak bilse dahi tam olarak tespit edemeyebilir. Bazı alacaklar söz konusu olduğunda hukuki ilişkiden doğan zarar baştan tespit edilemez. Bu durumda ise bir incelemeye gerek duyulur.

Belirsiz alacak davasını açan alacaklı taraf davayı açtığı tarihte alacağının miktarını tam ve kesin olarak tespit edemiyor demektir. Bu tespitin yapılamaması içinse; alacaklının kendisinden beklenen dikkat ve özeni göstermiş olması ve buna rağmen objektif bir imkânsızlığın vuku bulması gerekir. Alacaklı taraf koşulların sağlanması durumunda belirsiz alacak davası açmak sureti ile alacağının ödenmesini talep edebilecektir. Alacaklının alacağı miktarı bilmesi ya da bu miktarın tespit edilebiliyor olması durumunda dava açması söz konusu olamayacaktır.